Is zelfverdediging victim blaming?

Je ziet het op spandoeken, in Tweets en blogposts: “Leer vrouwen niet om zichzelf te verdedigen; leer mannen dat ze niet moeten verkrachten!” Is zelfverdediging victim blaming? Leggen we de verantwoordelijkheid voor een veilige wereld op de schouders van de slachtoffers? Kunnen we niet beter de daders opvoeden?

Zelfverdediging leren is niet eerlijk

Laat ik voorop stellen: in principe hebben deze schrijvers gelijk. Ethisch gezien: Ja, het is oneerlijk dat vrouwen iets aan hun gedrag moeten veranderen terwijl het mannen zijn die de daders zijn.

In mijn vorige blogpost noemde ik dit de eerste drempel om zelfverdediging te gaan leren. Want inderdaad:

1. Het is zijn schuld, maar:
2. Jij bent de enige die er iets aan gaat doen.

Een duidelijkere les dat de wereld oneerlijk is, kun je je haast niet indenken. En ik wéét dat dit voor mensen een grote mentale drempel is om iets aan hun veiligheid te doen.

Maar daar gaat niets aan veranderen. Het blíft zijn schuld. En het blíjft de enige mogelijkheid tot verbetering dat jij iets gaat doen. En dat blíjft oneerlijk. Beter wordt het niet.

Gelijk hebben is niet hetzelfde als een leuk leven hebben

Soms kun je gelijk hebben, en maakt dat voor je levensgeluk niets uit.

Wim Demeere geeft in zijn blogpost over common sense het perfecte voorbeeld: oversteken bij een zebrapad. Ook ik hoor mensen wel vaker zeggen: “Dit is een zebrapad, ík heb voorrang, dus als iemand me aanrijdt, is het zíjn schuld.”

Leuk. Maar je bent ook dood.

Dus hoe belangrijk is het om gelijk te hebben?

Wat geeft jóu meer vrijheid?

Uiteindelijk gaat de argumentatie tegen zelfverdediging over gelijkheid. Daders moeten hun gedrag veranderen, niet slachtoffers. Maar dat is een maatschappelijke vraag. Die heeft alleen betekenis als je daders met slachtoffers vergelijkt.

Voor mij gaat zelfverdediging niet over jou ten opzichte van een dader: het gaat over jou, punt. Jouw leven. Jouw geluk. Jouw vrijheid. De dader doet er niet zoveel toe.

Dus stel je voor, je gelooft dat het eerlijker is dat daders worden opgevoed dan dat jij zelfverdediging leert. Ben je dan vrijer? Of juist afhankelijker?

De hoofdpersoon in het boek Zodiac van Neal Stephenson weigert licht op zijn fiets te voeren. Hij draagt zo donker mogelijke kleding, geen reflectoren, en stelt zich voor dat de eerste automobilist die hem raakt, een prijs van een miljoen dollar krijgt:

“Want als je jezelf in een positie brengt waarin, om veilig te zijn, een ander je moet zien en het hem ook nog eens een bal moet kunnen schelen, dan is het al te laat.”

Dat is een wel erg extreem standpunt, maar het geeft wel een beetje de tegenargumentatie weer. Want als jij ervoor kiest dat daders worden opgevoed in plaats van dat jij leert jezelf te verdedigen, maak je jezelf dan niet afhankelijk van of die dader goed is opgevoed, en of dat hem een bal kan schelen?

Hoe maak jij die keuze?

Er is natuurlijk één factor die je keuze sterk zal beïnvloeden, en dat is: wérkt daders opvoeden ook echt?

Gedeeltelijk denk ik: ja. (later meer hierover)

Maar gedeeltelijk ook: nee. Uit statistieken uit de VS weten we dat op universiteiten de gemiddelde dader tijdens zijn studie bijna 6 verkrachtingen pleegt. Dat betekent dat hij er 6 kán plegen en dat betekent dat hij dus een manier heeft gevonden om ermee weg te komen.

Is dat een gebrek aan opvoeding? Of is dit gewoon een geharde crimineel, die er (niet toevallig) uitziet als een gewone student?

Uit wat we weten van verkrachters komt een beeld naar voren van mensen die het hele proces “lekker” vinden. Niet alleen de daad zelf, maar ook de dominantie en de dwang – juist het feit dat die persoon iets kan doen tegen jouw wil.

Eerlijk gezegd denk ik niet dat dat een kwestie is van opvoeden.

Eerlijk gezegd geloof ik sowieso niet dat mensen dit doen omdat ze niet beter weten.

Dus zelfs als – stel – 75% van de verkrachters zou kunnen worden opgevoed om die misdaad niet te plegen (wat me een extreem hoog percentage lijkt), wil je dan nog steeds afhankelijk zijn van of de rest dat ook niet doet?

Met andere woorden, blijf je de straat oversteken zonder eerst te kijken, of vergroot het je vrijheid het meest als je zelf bepaalt wanneer je dat zebrapad op stapt?

Persoon en maatschappij

Wat in deze discussie door elkaar loopt, is dat er soms vanuit maatschappelijk perspectief wordt gekeken, en soms vanuit persoonlijk perspectief. En dat betekent dat we eigenlijk niet hoeven te kiezen. We kunnen allebei doen.

Als maatschappij is het een heel goed idee om dit aan te pakken. Ik zou het zeer toejuichen als ouders met hun tienerzoons zouden praten over seks, dating, dwang en vrijheid, wat ze in het Engels “consent” – “instemming” noemen. Of als hier op school meer nadruk op zou liggen.

Mijn leraar Latijn vertelde ons eens dat het nooit OK is om met zelfmoord te dreigen als degene op wie je verliefd bent, niet van jou houdt. Ik vond het erg dapper dat hij dit onderwerp aansneed, en dat hij zijn stem liet horen. Als maar een paar mensen in de klas dit hebben onthouden, is dat al winst.

Dus als we geluk hebben, brengt opvoeding over instemming wat meelopers op andere gedachten, of leert het jongens dat zij als omstander ook kunnen ingrijpen en zo de normen in hun gemeenschap kunnen verbeteren.

Denk ik dat het alle verkrachtingen gaat voorkomen? Nee. Zeker niet. Wat voor onze maatschappij belangrijk is, gaat jou niet per se helpen.

Maar zelfverdediging is niet alleen maar vechten tegen een dader. Het is veel meer, beginnend met preventie.

Het laat je nadenken over wat je wel en niet wilt, wat belangrijk is in je leven en wat niet, waar je bereid bent voor te vechten en waarvoor niet, waar je plezier aan beleeft en waaraan niet.

En daarom is zelfverdediging een weg naar een vrijer, plezieriger en gelukkiger leven. Het gaat niet om de daders. Het gaat om jou.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *